विभागाचे कार्य
महाराष्ट्र शासनाचा कामगार विभाग कामगार कल्याण, सुरक्षितता आणि आरोग्य सुनिश्चित करतो आणि त्याच्या क्षेत्रीय कार्यालयांद्वारे औद्योगिक शांतता आणि सुसंवाद वाढवतो ज्यांची कार्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
१. कामगार आयुक्त कार्यालय
- औद्योगिक संबंधांचे व्यवस्थापन करण्यात हे कार्यालय मध्यवर्ती भूमिका बजावते.
- नियोक्ता (मालक) आणि कामगारांमधील संप आणि टाळेबंदीसारखे वाद हाताळते.
- कामगार कायद्यांचे अनुपालन करणे आणि उद्योगांमध्ये अनुपालन सुनिश्चित करते.
- धोरण आणि नियोजनाची माहिती देण्यासाठी ग्राहक किंमत निर्देशांकांसह कामगार आकडेवारी गोळा करते आणि त्यांचे विश्लेषण करते.
२. औद्योगिक सुरक्षा आणि आरोग्य संचालनालय
- आद्यौगिक सुरक्षा आणि आरोग्य मानकांची अंमलबजावणी करण्याची मुख्य जबाबदारी असलेले संचालनालय.
- कारखाना कायदा आणि इतर सुरक्षा नियमांच्या अंमलबजावणीचे निरीक्षण करते.
- सुरक्षित कामाच्या परिस्थिती सुनिश्चित करण्यासाठी तपासणी आणि ऑडिट करते.
- व्यावसायिक आरोग्य आणि सुरक्षिततेबद्दल मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण प्रदान करते.
३. बाष्पके संचालनालय
- ही संस्था औद्योगिक बाष्पकांचे सुरक्षितता सुनिश्चित करते.
- बाष्पके कायदा आणि संबंधित तांत्रिक मानकांची अंमलबजावणी करते.
- तपासणी, प्रमाणपत्रे आणि देखभाल तपासणी करते.
- अपघात रोखते आणि सुरक्षित अभियांत्रिकी पद्धतींना प्रोत्साहन देते.
४. महाराष्ट्र इमारत आणि इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ
- अपघात झाल्यास लाभार्थ्याला तात्काळ मदत प्रदान करणे, वयाची साठ वर्षे पूर्ण केलेल्या लाभार्थ्यांना पेन्शन देणे.
- विहित केलेल्या रकमेपेक्षा जास्त नसलेल्या घराच्या बांधकामासाठी लाभार्थ्याला कर्ज आणि आगाऊ रक्कम मंजूर करणे.
- लाभार्थ्यांच्या मुलांच्या शिक्षणासाठी विहित केलेल्या रकमेची आर्थिक मदत देणे.
- लाभार्थ्याच्या किंवा अशा अवलंबितांच्या मोठ्या आजारांच्या उपचारांसाठी विहित केलेल्या वैद्यकीय खर्चाची पूर्तता करणे, महिला लाभार्थ्यांना मातृत्व लाभ देणे.
- विहित केलेल्या इतर कल्याणकारी उपाययोजना आणि सुविधांची तरतूद आणि सुधारणा करणे.
५. कै. नारायण मेघाजी लोखंडे महाराष्ट्र श्रम विज्ञान संस्था
- एक शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था.
- मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न कामगार कल्याण या विषयावर विशेष अभ्यासक्रम देते.
- कामगार समस्या, औद्योगिक संबंध धोरण आणि विकास यावर संशोधन करते.
- कामगार प्रशासन आणि मानव संसाधन व्यवस्थापनातील भूमिकांसाठी व्यावसायिकांना प्रशिक्षण देते.
६. कामगार कल्याण मंडळ, मुंबई
- कामगार कल्याणावर लक्ष केंद्रित करणारे हे मंडळ.
- शिक्षण, आरोग्यसेवा, क्रिडा आणि मनोरंजन यासारख्या सुविधा प्रदान करते.
- कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबांच्या सर्वांगीण विकासाला मदत करते.
७. असंघटित कामगार विकास आयुक्त
- असंघटित कामगारांना सामाजिक सुरक्षा प्रदान करणे.
- महाराष्ट्र घरेलू कामगार मंडळातर्फे घरेलू कामगारांना सामाजिक लाभाच्या योजना देणे.